Ўзбекистонда исломий мунозаралар

Понедельник, Август 7, 2006

Илм оламида׃ Дунёда ўзбекнинг номини шарафлаганлар

АҚШда ҳамкорликда яратилган асарлари билан илмий доираларнинг диққат марказига тушган таниқли тадқиқотчилар Ален Франк ва Жаҳонгир kitob_jmМаматовларнинг навбатдаги китоблари нашр этилди.

Таниқли олимлар ўз асарларида Ўзбекистонда мустақилликдан кейинги даврдаги диний оқимлар, ташкилотлар ва гуруҳлар ичида мавжуд бўлган мунозараларни таҳлил этадилар. Уларга кўра, Ўзбекистонда чуқур асосли диний жамоалар мавжуд, лекин улар биттагина қарашни илгари сурмайдилар. Уларнинг орасида ҳам баҳс, мунозара, келишмовчилик мавжуд.

Таниқли имомлар Абдували қори ҳамда Обидхон қорининг аудио тасмаларга ёзилган ваъзлари таҳлил этилар экан, уларнинг қандай жамият қуриш ҳақида умумий қараш билан бирга ўзларига хос қарашлари ҳам бўлгани ва ораларида демокартик бир тортишув мавжудлигига диққат қаратилади. Исломга араб дунёсидан бирмунча фарқли – Ўрта Осиё анаъналаридан келиб чиқиб қараш ҳам мавжудлиги мисоллар билан ўртага қўйилади.

Китобни нашрга ҳозирлаган АҚШ олимларининг эътирофича, ўзбекистонлик уламоларнинг магнит тасмасига ёзилган ваъзлари илк бор ана шундай тадқиқ этилган.

Китобда Ўзбекистон Исломий ҳаракатидан тортиб, “Акромийлар”га қадар пайдо бўлган гуруҳларнинг ёзма манбалари ҳам таҳлил этилиб, уларнинг ораларида мавжуд бўлган мунозараларга тўхталинади.

Тадқиқот асосан инглиз тилида бўлса-да манбалар ҳар икки тилда келтирилган. Илгари ҳамюртимиз таниқли адиб ва сиёсатшунос Жаҳонгир Маматов мазкур китобни биргаликда чиқарган ҳамкори тарих фанлари доктори Ален Франк билан Исломий калималарнинг қандай ишлатилиши (Dictionary of Central Asian Islamic Terms) борасида тўққиз тилдан олинган мисоллар билан муқоясали китоб нашр этган эдилр. Шундан кейин Жаҳонгир Маматов катта илмий тадқиқотчи мавқеига эга бўлган эди.

Бошқа жабҳаларда ҳам кўпгина китоблари бўлганидек, илм соҳасида АҚШнинг ўзида учта йирик китоб муаллифи бўлган ҳамюртимизга навбатдаги китоб ҳам муваффаққит олиб келишини тилаб қоламиз.

Китоб дунёдаги кучли ўнта йирик марказдан бири деб топилган Mcneil Multilingual Тадқиқот марказида нашрга таёрланган.

Китобнинг халқаро индекси ISBN-13:978-1-931546-19-5׃

Китобнинг АҚШ Конгресси кутубхонасидаги рақами 2006923652׃

Китобни ўқув юртлари учун қўлланмалар чоп этадиган Dunwoody Press босмахонаси нашр этган. Китоб 454 саҳифадан, беш қисмдан иборатдир.

Темур Ҳайдаров.


KLIP

Понедельник, Август 7, 2006

-Qizingizni klipi chiqdi, ko’rdingizmi?-dedi Aldarko’saning xotini.
-Nima, yana rasvolik qilibdimi? Yana o’sha yo’lga bosh uribdimi? O’ldiraman uni!
-O’zingizni bosing! U ashula aytmoqda, shuni klip qilishibdi, birinchi klipi, ko’rdingizmi o’zi?
-Uning birinchi klipi Dubayga borganda chiqqan edi…
-Nega mening xabarim yo’q…
-Ja, ko’rmoqchi bo’lsang, ana seyfda, lekin infarkt bo’lib, o’lib qolma, deb ko’rsatmagan edim!


Демократия дарси

Понедельник, Август 7, 2006

Стратегик нозўравон тўқнашув ҳақида

Альберт Эйнштейн Институти

Тўртинчи боб

Нозўравонлик курашининг механизм ва усуллари

…менинг даъвом фақат шундаки ҳаётимдаги ҳар бир тажриба нозўравонлик одамзоднинг ҳузуридаги энг катта куч бўлишига ишончимни мустаҳкамлаган.

-М. К. Ганди

Қандай йўл танланмасин жамиятни диктатурадан демократияга ўтказиш қийин. Оппозиция гуруҳлари нозўравонлик кураш стратегиясини танлаган бўлса, нозўравонлик кураш ҳукмдор ва аҳолининг орасидаги ҳокимият муносабатининг исталган ўзгаришларига келтирадиган йўллар, ёки механизмлар тўғрисида фикр юритиш керак. Д-р Шарп “ҳокимият муносабатини ўзгартирадиган механизмларнинг” тўрттасини аниқлаган. Булар конверсия, аккомодация мажбур қилиш ва дезинтеграция. Нозўравонлик ҳаракатнинг шу тоифалари ўзгаришни келтириш ёки нозўравонлик амаллар ёки кампанияларнинг таъсирини баҳолаш усуллари сифатида фойдали бўлади.

Прочтите эту запись до конца »


Насрулло Сайидов׃ Мен қандай қочқинга айландим?

Понедельник, Август 7, 2006
  • Бухоро амирлари жуда бой булишган, хазиналари лик тула тилла булган. Шунга карамай Бухоро “Зиндон”и хеч качон махбусга тулмаган экан?
  • Юсуф Жума нимага жигибийрон? Шоир уларни “Итлар” дейди, “битлар” дейди, “курк товук” дейди, барибир фойдаси йук
  • Дадахон Ҳасан…Ўзбекни битта булбули зоғлар орасида сайраб юрса нима килибди?
  • М.Солих Лондондан туриб, Узбекистонда якинда инкилоб киламан, 50000 аъзоларим курашга тайёр, деди.

Бухоро тарихий юрт эканлигини хамма билади. Бу юрт ноёб тарихий ёдгорликлар ва тарихий вокеалар ватани. Бухоронинг кок марказида, (Арк кургонининг шундоккина оркасида) Зиндон бор. Ха, хакикий зиндон. Бу кадимий бино мана минг йилларки Бухорода салобат билан турибди. Бу ертулада канча-канча одамлар ётиб чикмаган деб уйлайсиз.

Устоз Садриддин Айний хам бу ерда “мехмон” булганлигини уз хотираларида езиб колдирган экан. Лекин бухороликларнинг ривоят килишича, бу зиндон узининг минг йиллик тарихи мобайнида бирор марта хам махбуслар билан тулмаган экан.

Ер остида гумбаз шаклида, пишган гиштдан курилган бу бинога зур борса, 20-25 киши сигади холос. Гумбазнинг теппасида чамаси бир метр кенгликда тешик булиб, шу тешикдан махбуслар пастга туширилган ва уларга озик-овкат берилган. Шунча конхур амирларни курган Бухорода нахот шу кичкинагина зиндон бирор марта хам тулмаган булса?

-Балки барча махбуслар зиндонга камалмай туппадан-тугри “Арк” майдонида осилгандир, чопилгандир?- деб сурайман, бухоролик кекса бир нуроний чолдан.

-Эҳе-е-е, болам,-дейди чол, ярим узбекчалаб, ярим тожикчалаб,-амирлар йилида бор йуги битта- иккита одамни чопган булса, чопгандир, лекин куп суймаган. У хам булса накд вахший одамхурларни улдирган, холос.

Яна бир ривоятга кура, бир замонлар Бухоро зиндонига машхур бир кушикчи хофиз камалган экан. Унинг зиндондан келган мунгли охангидан таъсирланиб бухороликлар “Шашмаком”ни яратган эмишлар. Бухоро ажиб диёр, бухороликлар илмга учлиги, суфийлиги билан ажралиб туради.

Бу юрт тарикатчилар ватани. Тарикатда эса ёвузлик йук. Балким шу сабабли бухороликларни куюшконга келтириш кийиндир, улар кенг мушохадали, уйлаб иш киладиган, багри кенг одамлардир.

Бир хофизни кушигини эшитиб, бухороликлар кулига панчшаха, кетмон, калтак кутариб инкилоб килгани кучага чикибди, деса хеч хам ишонманг. Бу бухтон.

Бухоронинг шоири Юсуф Жума нимага жигибийрон? Чунки у Бухоро халкини билади. Шоир уларни “Итлар” дейди, “битлар” дейди, “курк товук” дейди, барибир фойдаси йук. Хеч ким парво хам килмайди.

Узининг “Форд” машинасида одам ташиятган Авазов Хусниддинжон бир оз шошибди, машинасида эшиттирилган хофиз Дадахон Хасанннинг кушиклари йуловчиларга заррача хам таъсир килмаслигини у уйлаб хам курмабди. Уларнинг кулогига бугун кушик кирмайди. Хамманинг фикри-уйи хозир бир нарсада, кандай килиб коринни туйгазишда. Улар кушикни тинглаш, англаш даражасида булганларида эди, кундан кун итни нажасидан хам купайиб кетаетган бемаъни кушиклар денгизида бамайлихотир юрмасдилар.

Жамол Кутлиевни 1994 йиллардан кейин деярли курмаган эдим. Сабаби уша йиллари “Эрк” каттик таъкибга учраб, ёпиб ташланган эди. Жамол ака оила ташвишлари билан булиб, ишга шунгиб кетган экан. Бировлардан эшитишимча у огир юрак хасталигига дучор булибди, Тошкентда бир неча бор касалхонага ётиб чикибди. 2005 йилнинг ноябр ойи бошларида у кишини Гиждувон бозорида тасодифан учратиб колдим, утириб отамлашдик, юз-юз килдик. Кейин у мени якинда хусусийлаштириб олган уз болалар клиникасига таклиф килди, у ерда базмни давом эттирдик. Буни хеч ким “уюштиргани” йук, “конституцион тузумга тажовуз” хатто хаёлимизга хам келгани йук. Бу оддий бир тасодиф ва якин дустларнинг учрашуви эди холос.

Хофиз Дадахон Хасанни кушиклари канчалик таъкикланмасин, уни халк узи топиб, барибир эшитиб юришини билардим. Чунки хар ер, хар ерда олдин хам буни гувохи булганман. Кичик-кичик давраларда унинг кушикларини севиб эшитувчилар жуда хам сероб. Купчилик уни кушикларини “Озодлик” радиоси эшиттиришларидан ёзиб олганини айтарди. Бу радиони дунё эшитиб турган булса, хохлаган одам ёзиб олиш имкониятига эга булса, нега энди “таркатган” Жамол Кутлиев булади, радио эмас?

Нега оддийгина тахлил йук бу юртда? Радиони 7 йилга камаб булмайди, чунки унга тиш ботмайди. Жамол Кутлиев эса узимизники, хохласак ундай, хохласак бундай киламиз.

Хулласю Жамол Кутлиев ва яна бир кимсани хофиз Дадахон Хасан кушиклари ёзилган касеталарни “таркатганликда” айблаб камашганликларини эшитдим. Якинда матбуотда чиккан хабардан вокеа тафсилотлари мен учун янада ойдинлашди. Хазрат Ахмедов деган 70 га кирган чолни маршрут таксисида бирдан кушик эшитгиси келиб колибди, уни хайдовчи МХХ ходимига “сотибди”, у эса Жамол Кутлиевни “сотибди” ва хоказо.

Мени терговчи А.Рашидовни олдига олиб боришди. Ешгина бола экан, катта хаётга энди кириб келяпти. У мени турма камерасидан олиб чикиб келинган Жамол Кутлиев билан юзлаштирди. Жамол ака жуда хоргин, касалмандлиги шундоккина билиниб турарди. Кейин билсам, терговчи бу учрашув оркали касетани у мендан олганлигини “тасдиклатиб” олмокчи экан. У терговчининг кистовига карамай анчагача гапиролмай турди, оёкда зурга турарди. Мен терговчига- “Ахир у касал-ку, тиббий ёрдам беринглар”,-дедим. Жамол ака бошини кимирлатиб, “гувохлик” берган булди, уни олиб кетишди.

Терговчининг хонасида масала ойдинлашди.

-Касетани унга сиз бергансиз, олдинига бозордан олдим девди, кейин “тугрисини” буйнига олди. Хаммасини айтасиз, Дадахон Хасановизгача етиб борамиз. Бу ерда катта “уюшган гурух” ишлаган. Хаммасини камаймиз- деди терговчи.

-Ахир мен Жамол акани тасодифан учратиб, хол-ахвол сурадим, холос- дедим.

-У хам олдинига шунака деганди, 5-6 кун бу ерда утиргач бошкача сайради,- дея менга уни “курсатмаси”ни курсатди.

Бошим айланиб кетди. Якиндагина биттасидан эндигина кутилувдим. Бир ярим йил давом этган тергов ва суд процеслари мени мадоримни куритган эди. Ишлаб турган ташкилотим банкрот килиб юборилди, болалар, хотин, уйда ейишга хеч нарса йук. Уни устига суд махкамаларига карз кутариб катнаганман. Россияга ишлашга кетмокчи булиб тургандим. Энди бу ёги нима булади..?

Хуллас, ярим тунда, уйидан илон чиккан одамдай оч бола-чакани колдириб, яна бир оз йулкирага карз кутариб, Козогистон сари йулга чикдим. Йулда кета туриб, 1994 йилда тухмат килиб, уйимга граната куйиб камашгани, ИИВ ертуласида ётганимда ёнимга “Леха” деган “лохмач”ни киритиб, атайлаб венасини кестириб куркитишгани, “Отбозор” турмасида бир самаркандлик псих махкум билан куйишгани ва окибатда у мени куз олдимда узини осиб мени куркитгани хаелимдан бирин-кетин утаверди.

Козогистон билан Узбекистон орасида виза тартиби йук экан, чегара конунларини бузмай Козогистонга кирдим, икки кун тентираклаб юриб бирор яхши иш тополмадим. Кейин Бишкека бордим, лекин нимагадир уйга кайтгим келаверди. Балким Узбекистонга кайтиб кетарман деб Уш шахрига йул олдим. У ерда Рустам ака деган бир инсон билан учрашиб колдим, углини уйлантирмокчи экан, уйини таъмирлаб беришимни суради. Уйни таъмирлашни бошладик. Бир кун Рустам акани уйига милиция ходими келиб, мени мелисахонага олиб кетди, хужжатларимни текширди, кейин куйворди.

Эртасига Бишкекка яна кайтиб кетдим. У ерда кочоклар куп экан, дустлар орттирдим. БМТ нинг кочоклар ишлари буйича ташкилотига мурожаат килишга мажбур булдим. Тарихнинг шум хазилига каранг, мен “кочкин”га айланиб колдим. Бу ерда курувчига иш сероб экан. Лекин хар куни ишдан кайтиб, албатта эртага уйга кайтаман деб нарсаларимни йигиштирардим. Аммо кун сайин Бухородан хунук хабарлар кела бошлади.

Жамол Кутлиевга якин бир одамнинг хабар килишича, тергов давомида унга:- “М.Солих Лондондан туриб, Узбекистонда якинда инкилоб киламан, 50000 аъзоларим курашга тайёр” деди. Америка унга катта маблаг берганмиш, шундан канчасини олдинг”,- деб у бечорани кийнаб юборишибди.

-Астагфуруллох,- дедим. Ахир М.Солих Жамол Кутлиев деган одамни бу дунёда мавжудлигидан хам бехабар булса. Хатто мен М.Солихни охирги марта 1992 йилда курганман, холос. Бошимга нима ишлар тушмади, бир огиз телефонда хол- ахвол сураган хам эмас. Яна пул деганига уласанми, терговчини? Нахотки терговчи дегани шунаканги фантазер булади?

Кейин “Диккат, кидирув!” деган ёзувлар билан суратимни хамма ёкка осиб ташлашибди. Хуллас, Бухорода шунака гаплар бошланиб кетди.

Якинда Дадахон Хасановни суд махкамасига тортишганини эшитиб колдим. Менга Худо хозиргача бу олийжаноб, узбекни мард углони билан учрашиб, танишишни насиб килмаган. Бир марта уни “Эрк” курултойида (1993 йил) узокдан курганман, холос. Кичкинагина одам экан. Кичкиналар довюрак, хакикатпараст келади дейишади, хакикатни айтгувчи мардлигига тасанно! Дарвоке мени сурокка тутган терговчи хам кичкина гавдали, узбекнинг боласи эди.

Бухоро амирлари жуда бой булишган, хазиналари лик тула тилла булган. Шунга карамай Бухоро “Зиндон”и хеч качон махбусга тулмаган экан? Амирлар булар-булмасга одамларни камаб, уларни бокишга маблаг харажат килишмаган шекилли, деб уйладим. Бизникилар хам балким, халкимизга багрикенглик билан караб, йук жойдан “жиноий ишлар” чикармай, вахимага тушмай, одамларга купрок эркинлик беришса, бой булармидик?

Хаётни катта бир урмонга ухшатса булади, у хам ранг-баранг. Урмонда шер хам, куён хам, тулки хам, калхат хам келишиб яшайди. Узбекни битта “булбул”и зоглар орасида сайраб юрса нима килибди? Булбулнинг хонишидан маст булиш учун, инсонда севги, мухаббат ишкидан маст булиш хисси юкори чуккига кутарилган булиши шарт. Бизни халкимиз хали у чуккига чика олмаган экан, ёлгиз булбулнинг хонишидан “конституцион тузумга хавф” кутмаса хам булади.

Кеча кечкурун хунук бир туш курибман. Шимолдаги бир давлатда кор ялаб юрган эмишман. Куркиб кетдим. Накадар хунук туш. Бир пайт сув ичгим келди, Бухоронинг шур сувини. Тепамда “Зиндон”нинг коровули турганмиш: - Якинда кушик куйлагану, эшитганларни чикариб юборамиз, амирнинг фармони шундай деди. Тушим бузилмасин деб яна даров ётиб олдим.

Август, 2006


АССАССИН-ОЛТИНЧИ БОБ

Понедельник, Август 7, 2006

ЖАҲОНГИР МУҲАММАД

Тарихий-Замонавий Роман

ОЛТИНЧИ БОБ

 

21 АСРНИНГ БОШИ

 

Дурдона Жосуслик Хизмати бошлиғи  билан учрашувга тайёрланар экан, қандай қилиб соқчиларини ташлаб кетиш ҳақида ўйлаётган эди. Уларга ҳар қанча ишонса ҳам, Жосуслик хизмати бошлиғи билан учрашгани дадасининг қулоғига бориб етишини истамасди. У ташқи кийимларини ичкисига алмаштириб, хонадан  чиқди ва:

Прочтите эту запись до конца »